Bij baby’s is koemelkallergie de meest voorkomende vorm van allergie. Het is ook logisch dat een baby hier het meest op reageert. Een baby drinkt  in zijn eerste levensjaar voornamelijk melk. Het lichaam reageert op het eiwit dat in de melk zit.

Van alle baby’s die worden geboren krijgt 2 –6 % een koemelkallergie.

Voorheen werd er gedacht dat een baby als het 1 tot 2 jaar oud was wel over de koemelkallergie heen zou groeien. Maar recente artikelen geven aan dat op de leeftijd van 4 jaar nog 33-44% van de kinderen nog intolerant zijn voor koemelk. 
Veel kinderen groeien wel over hun voedselallergie heen als ze 4 of 5 jaar oud zijn. 

Koemelkallergie kan zich uiten in verschillende klachten. Meestal beginnen de klachten in de eerste 3 maanden. De belangrijkste symptomen zijn klachten van de maag en darm (50%). Vaak begint het met eczeem (35%) in het gezicht, op de wangen. De wangen vertonen rode plekken die er schraal uit zien. Vaak jeukt het ook erg. Ook luchtwegklachten (15%) kunnen een rol spelen. Andere symptomen kunnen o.a. zijn:

• Darmkrampen (vaak met veel huilen)

• Huidklachten zoals eczeem, jeuk, uitslag rond de mond, netelroos (galbulten of urticaria) en angio-oedeem (zwelling van bijvoorbeeld lippen of oogleden door vochtophoping)

• Diarree of verstopping

• Bloedverlies tijdens de ontlasting

• Spugen

• Problemen met de luchtwegen, astma

• Loopneus, niesbuien (helder neusvocht), terugkerende verkoudheden

• jeukende, tranende ogen

• Oorklachten

• Groeiachterstand

• Voedsel weigeren, slecht drinken

Bij een baby met koemelkallergie kan elke klacht afzonderlijk of in combinatie optreden. Luchtwegklachten gaan vaak gepaard met huid en darmklachten.

De klachten kunnen binnen enkele minuten na het gebruiken van voeding met koemelk optreden of pas na 1 tot 2 dagen.

Als je baby last heeft van darmkrampjes of diarree wil dat niet automatisch zeggen dat het allergisch is voor koemelk. Elke baby heeft wel eens last van pukkeltjes of moet een keer spugen. Denk je dat er iets met je baby aan de hand is, raadpleeg dan altijd je huisarts of consultatiebureau-arts. Eventueel kan een kinderarts of andere specialist je kind verder onderzoeken.

Naar boven

Krampjes/huilen

Van een huilbaby spreekt men als een baby meer dan 3 uur per dag huilt,op minstens 3 dagen in de week, minimaal 3 weken achter elkaar.
Vaak neemt men aan dat de baby huilt door darmkrampen. Of de baby echt krampjes heeft is niet altijd duidelijk. De baby kan kan hard en intens huilen met opgetrokken beentjes.  De buik voelt gespannen aan en de baby is onrustig. Soms laat de baby winden. Het huilen kan plotseling ontstaan en de baby is moeilijk te troosten. Bijkomend verschijnsel is vaak een afwijkend slaappatroon. De baby slaapt kort en onrustig en wordt overdag en soms ook 's nachts wakker.

Naar boven

Eczeem

Eczeem begint vaak op de wangen in het gezicht. Later kunnen ook plekken ontstaan op de armen en in het gebied van de nek en hals. Na verloop van tijd verplaatst het eczeem naar de holten van de elleboog en knie.

Karakteristiek is een rode schilferende huid die kan jeuken.  Door de jeuk en het krabben ontstaan steeds nieuwe verwondingen. Eczeem kan ook nattend worden bij ernstige ontstekingsverschijnselen. De rest van de huid is erg droog.

Naar boven

Allergie en dus ook koemelkallergie blijkt erfelijk te zijn. Heb je zelf een vorm van allergie dan is de kans groot dat je kinderen koemelkallergie (of een andere vorm van allergie zoals eczeem, astma en hooikoorts) krijgen. Dit wordt atopische constitutie genoemd.

Hoe groter het allergierisico, des te effectiever zijn de preventiemaatregelen.

Meer informatie over symptomen zoals eczeem, erfelijkheid en allergenen is te vinden in het hoofdstuk Allergie.

Naar boven

De vertering van voedsel begint in de mond en eindigt in de darm. Normaal gesproken wordt al het voedsel tijdens de vertering in de darmen in uiterst kleine stukjes gesplitst. Dit gebeurt ook met eiwitten. Daarna worden deze stukjes als het ware door de darm gezeefd en in het bloed opgenomen. Alleen zeer kleine voedseldeeltjes kunnen de darmwand passeren.

Bij een baby is de darm nog niet helemaal volgroeid. De darm werkt dan nog niet optimaal. Hierdoor kunnen dan ook grotere, niet volledig verteerde eiwitten de darmwand passeren en in het bloed terechtkomen. Bij de meeste kinderen kan dit geen kwaad. Bij kinderen met een allergische aanleg ziet het lichaam deze eiwitten als ‘niet veilige stoffen’. Hierdoor treedt het afweersysteem in werking, zoals dat ook in werking treedt zodra ziekmakende bacteriën en virussen in het bloed komen.

Bij het eerste contact met een niet volledig verteerd koemelkeiwitdeeltje maakt het afweersysteem speciale afweerstoffen (antistoffen). De antistoffen hechten zich aan speciale cellen (mestcellen) die bepaalde prikkelende stoffen (histamine) bevatten. Zodra de mestcel voor de tweede keer in aanraking komt met het niet volledig verteerde koemelkeiwitdeeltje, gaat de mestcel stuk. Hierdoor komt er histamine vrij en kunnen er allergische klachten optreden zoals eczeem, darmkrampjes, spugen enz.

Naar boven

Hoe kom je er nu achter of je baby een koemelkallergie heeft? 

Er bestaat geen ideale test om koemelkallergie aan te tonen. De standaard voor diagnostiek van koemelkallergie is de eliminatie/provocatie test.

Geef je borstvoeding dan zal je zelf alle zuivelproducten moeten laten staan (eliminatie). Dit zijn bijvoorbeeld melk, yoghurt en kaas. Je moet hierbij ook denken aan alle producten waar melk in verwerkt is. 

Geef je de fles dan moet je over gaan op een hypo-allergene flesvoeding. 
Er zijn verschillende soorten hypoallergene flesvoedingen. Sommige bevatten partiele hydrolysaten en bevatten dus nog een deel grotere eiwitmoleculen en is alleen geschikt voor preventie. Volledige hydrolysaten zijn wel geschikt om te gebruiken voor de eliminatie/provocatie test.

Eliminatie dient gedurende vier weken, plaats te vinden.  Heeft je baby eczeem, dan duurt het vaak wel 6 weken voordat het eczeem volledig is verdwenen.
Men spreekt van positieve eliminatie als de klachten binnen deze periode verdwijnen of verminderen.

Ga je na een tijdje weer de melkproducten proberen (provocatie) dan moeten de oorspronkelijke klachten zoals bijvoorbeeld eczeem, diarree en krampen weer verschijnen. Je weet dan vrijwel zeker dat je baby een koemelkallergie heeft.

Provocatie met koemelk kan op de leeftijd van 12 maanden uitgevoerd worden. Als dan nog blijkt dat er sprake is van een koemelkallergie dan wordt de provocatie herhaald bij 18 maanden, opnieuw bij 24 maanden en vervolgens eenmaal per jaar.
Heb je sterk het gevoel dat je baby nog niet aan provocatie toe is (vaak ziek, eczeem of andere klachten) dan zou ik de provocatie uitstellen.

Ook door een laboratoriumonderzoek kan koemelkallergie bepaald worden. Er wordt dan gebruik gemaakt van de RAST-test. Deze test kan worden aangevraagd voor koemelk-eiwit in het algemeen en voor een aantal belangrijke eiwitcomponenten van melk, met name bèta-lactoglobuline en caseïne. De betrouwbaarheid van deze test ligt tussen de 35 en 90 % en is dus gering. Ook bij combinatie klachten en huidafwijkingen is de voorspellende waarde van deze test gering.

Een andere methode om te onderzoeken of je kind allergisch is, is via een huidtest. Op deze manier kan een allergie voor voedingsmiddelen zoals koemelk, graspollen, huismijt of voor dieren opgespoord worden.
Deze test kan je in het ziekenhuis laten uitvoeren. Je kind krijgt dan op de rug druppeltjes met het verdachte allergeen. In elk druppeltje wordt een klein prikje gegeven. Na een kwartier is de reactie van de huid af te lezen. Is je kind erg allergisch voor het betreffende allergeen dan ontstaat een groter rood bultje. 

Huidtest met verse melk is betrouwbaarder maar standaardisatie ontbreekt. Hierdoor is de test voor koemelkallergie niet altijd betrouwbaar.

De meest betrouwbare test is dus de eliminatie/belastingtest.

Naar boven

Behandeling

Een behandeling van koemelkallergie is gebaseerd op het weglaten van koemelk-eiwitten uit de voeding.

Geeft een moeder borstvoeding en je baby heeft toch nog klachten die wijzen op een koemelkallergie, dan kan de moeder het beste een dieet volgen zonder koemelkproducten.

Wordt er flesvoeding gegeven dan kan er het beste over gegaan worden op een zuigelingenvoeding op basis van eiwit-hydrolysaat. Partiele hydrolysaten zijn niet geschikt als voeding bij bewezen koemelkallergie. 

Geef ten minste 6 maanden borstvoeding zonder bijvoeding. Ook in het geval van flesvoeding wordt geadviseerd om de eerste 6 maanden geen bijvoeding te geven. De darmpjes moeten in deze maanden eerst verder ontwikkeld worden. Als er eerder begonnen wordt met bijvoeding is de kans groter op het ontwikkelen van een voedselallergie.

Zuigelingenvoedingen op basis van Soja worden ontraden, omdat soja een allergeen product is en er gemakkelijk een Soja-allergie kan optreden. Een soja-allergie is erg vervelend, omdat Soja in zoveel producten zit.

Ook worden er regelmatig goede resultaten gehaald bij Homeopaten of alternatief genezers die met bio-resonantie en electro-acupuntuur werken. De algemene weerstand van je baby kan vergroot worden of de allergie verminderen of wegnemen.

Naar boven

Borstvoeding

Borstvoeding is de beste voeding voor een baby. Afweerstoffen in borstvoeding beschermt je baby tegen infecties. Krijgt een baby borstvoeding dan zal er minder vaak een koemelkallergie ontstaan. Ook is borstvoeding gunstig ter preventie van astma en eczeem.

Ook kunnen in de moedermelk sporen van koemelkeiwitten zitten, waar een baby op kan reageren. Deze sporen koemelkeiwitten komen in de moedermelk doordat de moeder zelf koemelk gebruikt. Om te voorkomen dat je baby reageert op de melkproducten die jij eet, kan je op een koemelkvrij dieet gaan. Voor meer informatie over koemelkallergie en borstvoeding of over allergie en borstvoeding bekijk dan de pagina's over borstvoeding.

Naar boven

De melkpoeders die baby’s krijgen worden gemaakt van koemelk. Het is dan logisch dat hierin veel koemelkeiwitten zitten. Een koemelkallergie komt daarom vaker voor bij baby’s die de fles krijgen. 

Voor baby's met een koemelkallergie is er speciale hypo-allergene melk. 
De eiwitbron van deze flesvoeding kunnen van elkaar verschillen. Zo zijn er flesvoedingen op wei-, caseïne, of soja-eiwit basis. 
Deze melk bevat koemelkeiwitdeeltjes die in kleinere stukjes geknipt zijn, zodat ze door het lichaam niet meer herkend worden. Hoe hoger de hydrolysatiegraad ( hoe kleiner het molecuulgewicht) hoe kleiner de kans op een allergische reactie.

Bij flesvoeding zal je bij verdenking op koemelkallergie over moeten stappen van een gewone flesvoeding op hypo-allergene melk. In eerste instantie wordt er gekozen voor een wei-hydrolysaat. De klachten moeten hierna verminderen. Blijven er problemen ontstaan dan kies je in tweede instantie voor een caseïne-hydrolysaat. Dit is een hypo-allergene melk die uit nog kleinere eiwit deeltjes bestaat.
Flesvoeding op basis van soja wordt ontraden. Het risico op het ontstaan van soja-overgevoeligheid ligt rond de 5-20%.
In het hoofdstuk over hypo-allergene melk is informatie te vinden over verschillenden soorten flesvoeding bij een koemelkallergie.

Naar boven

Sojamelk

Het wordt ontraden om sojamelk vóór negen maanden te geven. De kans dat kinderen met een koemelkallergie in hun eerste levensjaar ook een soja-allergie ontwikkelen is groot. Het risico op het ontstaan van soja-overgevoeligheid ligt rond de 5-20%. Door soja(-melk) te vermijden, wordt dit probleem in ieder geval voorkomen. 

Na de leeftijd van 9 maanden tot 1 jaar, kan je er voor kiezen om sojamelk te gaan introduceren. Dit is afhankelijk van hoe de introductie tot nu toe is verlopen. Verloopt deze erg moeizaam, dan kan je soms beter de introductie van sojamelk nog even uitstellen.

Er zijn verschillende soorten sojamelk: opvolgmelk op basis van soja en kant-en-klare sojamelk die al dan niet verrijkt is met calcium en B2.

Bron: Overgevoeligheden, Nummer 2, 2002 ; vraag aan Voedingscentrum informatielijn.

Naar boven

Geitenmelk

Is geitenmelk geschikt als vervanger voor melk als je een koemelkallergie hebt?

Koemelk is een belangrijke bron van calcium en vitamine B2. Om een tekort aan deze onmisbare voedingsstoffen te vermijden, is het belangrijk om koemelk door andere voedingsmiddelen met de zelfde voedingswaarde te vervangen.

Veel mensen denken dat geitenmelk een goed alternatief kan zijn voor voor koemelk bij een koemelkallergie. Dit is echter niet het geval. De eiwitten in geitenmelk vertonen veel overeenkomsten met de eiwitten in koemelk waarop kinderen met een koemelkallergie reageren. Na gebruik van geitenmelk kan het lichaam de eiwitten uit geitenmelk herkennen als koemelkeiwitten waardoor een allergische reactie kan optreden.
Ook heeft geitenmelk niet de zelfde samenstelling als koemelk. Geitenmelk bevat bijvoorbeeld minder foliumzuur. 
Melk uit andere bronnen zoals amandelmelk, granenmelk en havermelk zijn wat voedingswaarde betreft niet volwaardig.

Kinderen jonger dan  dan 1 jaar kunnen gebruik maken van een zuigelingen voeding op basis van een eiwithydrolysaat (hypo-allergene voeding).

Bron: Overgevoeligheden, Nummer 2, 2002 ; vraag aan Voedingscentrum informatielijn.

Naar boven

Van borst/fles naar een eerste hapje

Na 6 maanden gaat je baby langzaam wennen aan ander voedsel. Alle producten waarin koemelk zit verwerkt moeten vermeden worden. Dit betekent niet alleen melk, yoghurt en vla maar ook de producten waarin een klein beetje zit verwerkt.
Let bijvoorbeeld ook goed op het brood. Als er in het brood broodverbeteraar zit, kan het betekenen dat er  koemelk in verwerkt zit.
Lees alle etiketten goed. Staat er op het etiket wei of caseïnaat, dan zit er koemelk in verwerkt.

Heeft je kind een koemelkallergie dan is de kans groter dat het ook reageert op andere voedingsmiddelen. Tips voor een goede introductie en een lijst voor het  introduceren van de eerste hapjes kunnen je helpen om andere allergieën op te sporen en te voorkomen.

Veel informatie over het overstappen naar vaste voeding is te vinden in het hoofdstuk Bijvoeding.

Naar boven

Bronnen van Calcium, B2 en eiwit

Als je kindje ouder wordt zal zijn voeding steeds uitgebreider worden. Het is belangrijk dat je kindje voldoende goede voedingstoffen binnen krijgt. Als melk niet in de voeding gebruikt kan worden verdwijnen er belangrijke voedingsstoffen in de voeding. In koemelk zit calcium (kalk), vitamine B2 en eiwitten.  Eiwit, calcium en vitamine B2 zit ook in veel andere producten. Kan je geen koemelk gebruiken dan zal je hiervoor een vervanger moeten zoeken.

Een diëtist kan berekenen en beoordelen of calcium, vitamine B2 en eiwitten voldoende in de voeding zitten. Is dit niet het geval dan zal ze zoeken naar gewone voedingsmiddelen die deze tekorten aan kunnen vullen. Lukt dit niet dan kan een voedingssupplement gebruikt worden.

Daarnaast zijn er in de supermarkt verschillende producten verkrijgbaar waar extra calcium of B vitamines in zijn verwerkt. 

De eiwitten in melk zou je kunnen vervangen door bijvoorbeeld extra vleeswaren te eten.

Calcium
Groenbladige groenten, bonen, calcium-verrijkte sojamelk en calcium-verrijkte 100%-sappen zijn goede calciumbronnen met voordelen die zuivelprodukten niet hebben. Het zijn uitstekende bronnen van phytochemicaliën en anti-oxidanten, terwijl ze weinig vet, geen cholesterol en geen dierlijke proteïnes bevatten.

Goede calciumbronnen zijn bloemkool, boerenkool, Broccoli, Chinese kool, postelein, spinazie, tuinbonen, amandelen, hazelnoten, paranoten, vijgen, erwten, bruine bonen, kapucijners, linzen, witte bonen, haring, makreel, lekkerbekje, gekookte mosselen en gebakken schol.

Er is ook Appelsientje met extra calcium in de supermarkt verkrijgbaar. Een glas appelsientje bevat evenveel calcium als een glas melk. 
Daarnaast is er Roosvicee Calcium met sinasappel-mango smaak met toegevoegde Calcium en vitamine C verkrijgbaar. Een glas limonade bevat evenveel Calcium als een glas melk.

Voor kinderen ouder dan 2 jaar is er nu ook een voedingsupplement Dino-calcium van Orthica. Dit is een kauwtabletje waarin calcium, vitamine D en vitamine B2 zit. Een tablet bevat 200 mg calcium, 2,5 mcg vitamine D en 1 mg vitamine B2. Het is verkrijgbaar bij de apotheek of reformwinkel

Vitamine B2 (Riboflavine)
Vitamine B2 zit vooral in melk en melkproducten, vlees (lever, nieren), vis, gevogelte, eieren, volkorenproducten, donkergroene bladgroenten en sla. Het beste voedingssupplement is biergist, dat bevat naast vitamine B2 ook alle andere B-vitamines. Vitamine B2 is zeer lichtgevoelig. Wanneer een fles melk drieënhalf uur lang in het licht staat of in de zon, wordt tot 70% van de vitamine B2 die de melk bevat vernietigd. Ook het houdbaar maken door verhitten of bij het condenseren van de melk gaat veel vitamine B2 verloren.

Bron: Vitamines, Fit met vitamines, Vitaminerijke recepten, Vitamines als medicijn: Klaus Oberbeil. ISBN 90 4430462 3

Naar boven

School en omgeving

Kinderen kunnen zich vaak gemakkelijk aanpassen aan hun dieet. Vooral jonge kinderen hebben nog niet in de gaten dat ze een dieet hebben. Alles wat hun wordt voorgezet is van zelf sprekend. 
Wordt het kind ouder en gaat het naar de peuterspeelzaal, school of bij vriendjes spelen dat wordt het vaak lastiger. Ze beseffen dan langzamerhand dat ze ander eten krijgen of niet alles mogen eten.

Informeer de juf op school van het dieet en vertel wat ze niet mogen hebben. Zorg voor vervangende dieetproducten als er speciale feesten op school zijn zoals sinterklaas, kerst en Pasen. 
Ook is het handig om de moeders in te lichten waar je kind gaat spelen.

Op school kan een trommeltje worden gezet, gevuld met traktaties die ze mogen hebben. Als een kind trakteert wat het niet mag hebben kan daar iets vervangend uit gekozen worden.

Het is handig om een lijstje van verjaardagen te hebben van de kinderen uit de klas. Van te voren kan dan overlegd worden wat er wordt getrakteerd. Soms willen de ouders iets passends zoeken. Ook kan je zelf een traktatie zoeken die lijkt op die van de andere kinderen.

Zorg dat op adressen waar je kind vaak komt een lijst ligt met daarop de producten die je kind mag hebben. Bekende merken zijn in de praktijk altijd handig.

Naar boven

Koemelk herkenen en Etiketten lezen

Producten die altijd koemelk bevatten, zijn niet toegestaan in een koemelkvrij dieet. Dit geldt voor alle volgende producten die meestal gemakkelijk te herkennen zijn:

• magere melk, halfvolle melk, volle melk
• karnemelk
• kaas, smeerkaas, smeltkaas
• yoghurt, biogarde, vla, kwark, pap, pudding, yoghurtdrank
• kefir, huttenkase, cottage cheese, umer
• roomboter, slagroom, koffieroom, halfroom, koffiemelk, sour cream, zure room, crème fraîche 
• roomijs, yoghurtijs
• chocolademelk
• zuivelfrisdranken, frisdranken op weibasis

Hoe kan je herkennen aan het etiket of een product koemelk bevat?
Op het etiket staan dan één van de volgende toevoegingen:

• melk, melkpoeder, (magere of droge) melkbestanddelen
• wrongel, wei, weipoeder en melkzout
• melkpoeder, magere melkpoeder, volle melkpoeder, melkderivaat
• caseïnaat, caseïne, melkeiwit, gehydrolyseerd melkeiwit, 
• margarine (geen plantaardig), roomboter, boterconcentraat, boterolie, melkvet, melkzout
• lactose, melksuiker (bevatten vaak sporen koemelkeiwit, tenzij het extra geraffineerd is)
• lactalbumine, beta-lactoglobuline, lactoperoxidase, lactoval, recaldent, transglutaminase, nisine (E234)
• broodverbetermiddelen kunnen koemelk bevatten

Verwarrend zijn de namen melkzuur, lactaat, cacaoboter en kokosmelk. Deze stoffen hebben niets met koemelk te maken.

Naar boven

Merkartikelenlijsten

Heeft je kind een koemelkallergie, dan moet je erg op de juiste voeding letten. Er mag dan geen koemelk in zitten. Als je boodschappen doet kan je in de winkel de etiketten lezen en hierin staat vermeld of er koemelk aanwezig is. Dit is een tijdrovende klus en niet altijd even eenvoudig. Bij het voedingscentrum zijn merkartikelenlijsten te verkrijgen waar alle producten in staan die geen koemelk bevatten. Wanneer je zoekt op artikelnummer 297 of 298 kan je de Merkartikelenlijst downloaden of printen. Ook de winkel waar je het kan kopen staat vermeld. Dit is erg handig, zodat je thuis al op kan zoeken wat je wil kopen. 

Naar boven

Centrum voor Allergie bij kinderen

Op 25 juni 2003 is het centrum voor kinderallergologie geopend in Utrecht. Dit centrum is opgericht om kinderen sneller te kunnen behandelen. Het team bestaat uit een kinderarts, dermatoloog, diëtist, kinderlongarts, kinderkno-arts en kinderoogarts. Er kan hierdoor sneller een diagnose worden gesteld. De testen bestaan o.a. uit de huidtest, bloedtest en voedselprovocatietest. 
Het kinderallergiecentrum is een onderdeel van  het UMC ( Universitair Medisch Centrum) te Utrecht en gevestigd in het WKZ (Whilhelmina Kinder Ziekenhuis) te Utrecht. Voor meer informatie Tel: 030-250 4075
www.kinderallergologie.nl 

Allergie Centrum Utrecht
Een compleet getraind team van verpleegkundigen, kinderarts-allergoloog, dermato-allergoloog, arts-assistenten, allergie-diëtist en andere medewerkers zijn werkzaam in de polikliniek, het Allergie Centrum Utrecht aan de Plompetorengracht.
" Duizenden zuigelingen en jonge kinderen uit het hele land zijn sindsdien ons station gepasseerd. Know how, ervaring, gerichte diagnostiek en goede zorgverlening zijn de peilers van ons centrum. De kinderartsen Voerman, Harms en Rijntjes geven daaraan achtereenvolgens mede inhoud, naast dermatoloog Martens en meerdere arts-assistenten.
Allergie Centrum Utrecht is nog steeds even levend als bij de start, verricht dagelijks in stilte haar zorgverlenend werk, krijgt verwijzingen uit het hele land, verleent stages, werkt mee aan onderwijs, is laagdrempelig en kent geen wachtlijsten. Reeds in 2000 kreeg ACU als een van de eerste centra overheidserkenning van het Ministerie van VWS als Zelfstandig Behandelcentrum. Sinds 2002 vormt het onderdeel van het ZBC stichting DERMIS Poliklinieken, met erkenningsplaatsen voor dermatologie, pediatrie en interne geneeskunde. Zorgcontracten zijn afgesloten met alle landelijk actieve zorgverzekeraars".
B.P.M. Martens, dermatoloog/allergoloog

Plompetorengracht 22-24
3512 CD Utrecht
tel. 030 23 11 447
fax 030 23 40 633
e-mail: acu@dermis.nl
 

Naar boven

Tips

• Als je kind een hypo-allergene voeding gebruikt, wordt de ontlasting vaak dunner en groen.
• Informeer opa's en oma's, oppas, school, ouders van vriendjes over het dieet van je kind.
• Geef op school of crèche je telefoonnummer voor noodgevallen en dat van je huisarts.
• Laat je kind de traktatie eerst mee naar huis nemen voordat hij/zij het opeet
• Zet op school of de crèche een trommeltje neer met lekkers dat je kindje wel mag hebben, als er getrakteerd wordt.
• Hang in de keuken een lijstje op met wat je kind wel en niet mag hebben.
• Er zijn speciale boeken in de boekhandel met recepten voor een dieet. 
  Kijk ook naar de recepten op deze website.

Naar boven